Dış ticaret hacmi olan müşterilerin, döviz fiyatlarında oluşan dalgalanmalardan dolayı, faaliyet giderleri, nakit akışları ve fiyatlama stratejileri etkilenebilir. Hem döviz ithalatçısı hem de döviz ihracatçısı olan müşteriler taşıdıkları döviz riskini ortadan kaldırmak amacıyla Forward ve Opsiyon işlemleri yaparlar.

İhracatçı Müşteri İçin Forward ve Opsiyon İşlemler:

FORWARD

Forward, dış ticaret hacmi olan müşterinin ileri vadede oluşabilecek döviz risklerini hedge etmek için kullandığı bir türev üründür. İhracatçı müşteri döviz satım işlemini, ithalatçı müşteri döviz alım işlemini bugünden gelecek bir vade için gerçekleştirerek maliyetlerini sabitlemiş olur. Basit bir deyişle iki para birimi arasındaki faiz farkını kullanarak dövizinin TL’ye karşı vadedeki değerini bulmaya yarar.

Avantajlar :

• Döviz üzerinden alacaklarınızı veya borçlarınızı değişken ve riskli piyasa ortamında güvenceye alır, kur riskinden korunursunuz.
• Faaliyet gelirlerinizi, nakit akışınızı ve fiyatlama stratejilerinizi sağlıklı bir şekilde oluşturabilirsiniz.

OPSİYON

Basit (Vanilla) Opsiyon

Döviz satma hakkı veren opsiyon, opsiyon hakkı alan tarafa (müşteriye), belirli bir miktardaki dövizi, önceden belirlenmiş olan vadedeki opsiyon kuru ile gelecekte bir tarihte (opsiyon vadesinde) satma hakkını verir.

Opsiyon satan taraf (banka) ise opsiyonun vadesinde yükümülülüğünü yerine getirmek ve dövizini belirlenmiş olan opsiyon kurundan TL’ye dönmek zorundadır.

Döviz alma hakkı veren opsiyon, opsiyon hakkı alan tarafa (müşteriye), belirli bir miktardaki dövizi, önceden belirlenmiş olan vadedeki opsiyon kuru ile gelecekte bir tarihte (opsiyon vadesinde) alma hakkını verir.

Opsiyon satan taraf (banka) ise opsiyonun vadesinde yükümülülüğünü yerine getirmek ve dövizini TL’sini belirlenmiş olan opsiyon kurundan dövize dönmek zorundadır.

Müşteri “döviz satma hakkı” veya “döviz alma hakkı” satın alırsa; aldığı opsiyon hakkı için belirli bir prim ödemek zorundadır. Primler peşin olarak tahsil edilirler ve opsiyon kullanılsa da kullanılmasa da alıcıya geri ödenmezler.

İhracatçı firmalar gelecekteki döviz cinsinden alacaklarının kur riskinden kaçınmak, karlarını başlangıçta sabitleyebilmek için satma hakkı veren opsiyonlar kullanırlar.

Avantajlar :

• Opsiyon satın alan tarafın riski ödediği prim ile sınırlıdır. Ancak piyasadaki kur değişikliklerine bağlı olarak sınırsız kar etme olasılığı vardır.
• Opsiyonlar hem gelecekteki riskleri hem de forward gibi vadeli pozisyonları hedge etmek amaçlarıyla kullanılabilirler.
• Opsiyon satın alan tarafın peşin olarak giderleştirebileceği bir enstrümandır.

Forward ve Opsiyon Karşılaştırılması:

• Bankadan bir “döviz satma hakkı” satın alır.
• Aldığı opsiyon hakkına istinaden bankaya bir prim öder. ( 13,500 USD)
• Ödemiş olduğu prim sayesinde 3 ay sonra;

1. Kurlar 1.5100 seviyesinin altında kalırsa müşteri opsiyon hakkını kullanır ve 500,000 USD’sini 1.5100’den TL’ye döner.

2. Kurlar 1.5100 seviyesinin üstünde kalırsa müşteri opsiyon hakkını kullanmaktan vazgeçer ve daha yüksek olan piyasa kurlarından USD’sini TL’ye döner.

• Opsiyonun kullanılıp kullanılmayacağına saat 14:00’de Reuters’de geçen en iyi alış kotasyonuna bakılarak karar verilir.

Sonuç olarak;

Maliyetsiz (“0” Primli) Opsiyon Stratejileri

Hedge etmek amaçlı opsiyon yapmak fakat bunun karşılığında herhangi bir maliyete katlanmak istemeyen müşterilerin tercih ettiği bir üründür. Bu tarz opsiyonlarda banka ve müşteri karşılıklı birer hak satın alarak birbirlerine ödeyeceği primleri eşitlerler ve böylece forwarda nazaran daha avantajlı kur seviyelerinden işlem yapma şansına sahip olurlar. Maliyetsiz opsiyon stratejileri içinden birkaçını incelemek gerekirse;

Bantlı Opsiyon

Bantlı opsiyon; maliyetsiz opsiyon stratejilerinden bir tanesidir. Bantlı opsiyonda usd ihracatçısı müşteri ve banka karşılıklı birer opsiyon hakkı alarak birbirlerine ödemeleri gereken opsiyon primlerini sıfıra eşitlerler. Böylece her iki tarafın aldığı opsiyon kurları bir bant oluşturur ve sözkonusu opsiyonun maliyeti ortadan kaldırılır.

Karşılıklı alınan opsiyon haklarını şu şekilde belirtebiliriz:

• İhracatçı müşteri: Döviz satma hakkı alan taraf
• Banka: Döviz alım hakkı alan taraf

Opsiyonun Gerçekleşme Koşulları:

Bankanın ve müşterinin almış oldukları haklar alt ve üst bant kurlarını oluşturur. Şöyle ki;

• Opsiyon vadesinde piyasa kurları alt banttan düşük ise müşteri belirlenen alt bant kurundan dövizini TL’ye döner.
• Opsiyon vadesinde piyasa kurları belirlenen alt bant ile üst bant arasında kalırsa ihracatçı müşteri dövizini piyasa kurundan TL’ye dönme hakkına sahiptir.
• Opsiyon vadesinde piyasa kurları üst banttan yüksek ise müşteri dövizini belirlenen üst bant kurundan TL’ye döner.
• İthalatçı müşteri: Döviz alma hakkı alan taraf
• Banka: Döviz satma hakkı alan taraf

Opsiyonun Gerçekleşme Koşulları:

Bankanın ve müşterinin almış oldukları haklar alt ve üst bant kurlarını oluşturur. Şöyle ki;

• Opsiyon vadesinde piyasa kurları alt banttan düşük ise müşteri belirlenen alt bant kurundan döviz alır.
• Opsiyon vadesinde piyasa kurları belirlenen alt bant ile üst bant arasında kalırsa ithalatçı müşteri piyasa kurundan döviz alma hakkına sahiptir.
• Opsiyon vadesinde piyasa kurları üst banttan yüksek ise müşteri belirlenen üst bant kurundan döviz alır.

Örnek:

Bantlı stratejiyi tüm yıl için tek banda dönüştürelim; 2010 başından başlayarak sonuna kadar (12 ay) her ayın sonunda ihracatçı müşterinin döviz satış işlemi olduğunu düşünelim. (Spot: 1.4900 / Ortalama forward kuru: 1.5350)

Bu stratejide döviz satışları her vadede kesin USD 200,000 olacak şekilde;

• Kurlar 1.5100’in altında kalırsa ihracatçı müşteri opsiyon hakkını kullanır ve 1.5100’ den USD’sini satar.
• Kurlar 1.5100 – 1.5800 aralığında kaldığında ihracatçı müşteri piyasadan işlem yapma özgürlüğüne sahiptir.
• Kurlar 1.5800’in üzerinde kalırsa TEB opsiyon hakkını kullanır ve ihracatçı müşterinin USD’sini 1.5800’ den alır.
• Müşterinin yıl boyunca minimum USD satışı 1.5100, maksimum USD satışı ise 1.5800 olarak kesinleşir.

Kaldıraçlı Opsiyon

Kaldıraçlı opsiyon; maliyetsiz opsiyon stratejilerinden bir tanesidir. Kaldıraçlı opsiyonda döviz ihracatçısı müşteri ve banka karşılıklı birer opsiyon hakkı alırlar. Ancak ihracatçı müşteri daha yüksek tutarlı bir opsiyon satar. Buna kaldıraç etkisi denir. Kaldıraç etkisi sayesinde hesaplanacak olan opsiyon kuru forward kurundan daha iyi bir seviyeye revize edilmiş olur.

Karşılıklı alınan opsiyon haklarını şu şekilde belirtebiliriz:

• İhracatçı müşteri: döviz satma hakkı alan taraf
• Banka: döviz alım hakkı alan taraf

Opsiyonun Gerçekleşme Koşulları:

Bankanın ve müşterinin almış oldukları haklar bir opsiyon kuru oluşturur. Şöyle ki;

• Opsiyon vadesinde piyasa kurları opsiyon kurundan düşük ise müşteri bu kurdan düşük tutardaki dövizini TL’ye döner.
• Opsiyon vadesinde piyasa kurları opsiyon kurundan yüksek ise müşteri bu kurdan yüksek tutardaki dövizini TL'ye döner.
• İthalatçı müşteri: Döviz alma hakkı alan taraf
• Banka: Döviz satma hakkı alan taraf

Opsiyonun Gerçekleşme Koşulları:

Bankanın ve müşterinin almış oldukları haklar bir opsiyon kuru oluşturur. Şöyle ki;

• Opsiyon vadesinde piyasa kurları opsiyon kurundan yüksek ise müşteri bu kurdan düşük tutardaki dövizi alır.
• Opsiyon vadesinde piyasa kurları opsiyon kurundan düşük ise müşteri bu kurdan yüksek tutardaki dövizi alır.

Örnek:

Kaldıraçlı Opsiyon stratejisini tüm yıl için tek banda dönüştürelim; 2010 başından başlayarak sonuna kadar (12 ay) her ayın sonunda ihracatçı müşterinin döviz satış işlemi olduğunu düşünelim. (Spot: 1.4900 / Ortalama forward kuru: 1.5350)

Bu stratejide döviz satışlarını her vadede kesin 1.5850 USD/TL kurundan yapacak şekilde;

• Kurlar 1.5850’nin altında kalırsa ihracatçı müşteri opsiyon hakkını kullanır ve 1.5850’ den 100.000 USD’sini satar.
• Kurlar 1.5850’nin üzerinde kalırsa TEB opsiyon hakkını kullanır ve ihracatçı müşterinin 200,000 USD’sini 1.5850’ den alır.